اثر استرس گرمایی بر شیردهی دام ها و نحوه مدیریت و کاهش این تنش در دامداری ها

نوشته شده در : ۱۴۰۰٫۰۶٫۰۳

استرس گرمایی یکی از چالش های مهم در دامداری و گاوداری ها به ویژه در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر میباشد. دام های شیری به شدت در برابر استرس گرمایی و دماهای گرم حساس هستند. دمای گرم نه تنها باعث افت تولید، کاهش کیفیت و کاهش باروری که بر سلامت گاو نیز اثر منفی میگذارد. حتی در موارد شدید، استرس گرمایی میتواند دام ها را از پای درآورد.

دمای بدن دام ها تحت تأثیر دو منبع حرارتی افزایش پیدا میکند: یکی دمای محیط و دیگری افزایش دمای بدن در اثر متابولیسم مواد غذایی.

در فصل های گرم با ورود موج گرما، دام ها بیشتر در معرض استرس گرمایی قرار میگیرند. وقتیکه دمای هوا بیش از تحمل بدنی حیوان افزایش پیدا میکند، تعادل بدن ان حیوان به هم خورده و مشکلات جدی در عملکرد او ایجاد میشود. در این مطلب اثر استرس گرمایی، علائم و رفتار دام ها در زمان استرس حرارتی و راهکار مقابله و رفع این مشکل را شرح داده ایم.

تاثیر استرس گرمایی بر شیردهی گاو ها

« تاثیر استرس گرمایی بر شیردهی گاو ها »

راه های کنترل استرس گرمایی در گاوهای شیرده

برای کنترل استرس گرمایی و به حداقل رساندن اثرات آن بر دام ها چندین روش وجود دارد. دام ها تا حدودی میتوانند با افزایش تعداد تنفس، فعالیت غده های عرق را افزایش دهند. همچنین با ایجاد دوش هایی در محل شیردوشی میتوان افرایش دمای دام ها و گاوهای شیری را کنترل کرد.

گاوها پستاندارانی هستند که کمتر عرق میکنند. یکی از راه های موثر کاهش دمای بدن آنها، مرطوب کردن بدن آنها با آب می باشد. مرطوب کردن سطح بدن باعث میشود که حرارت اضافی جهت تبخیر آب مصرف شود و در نتیجه دمای بدن کاهش پیدا میکند. خنک نمودن دام ها را میتوان با آب پاشی و یا انواع مه پاش از جمله مه پاش نازلی و با استفاده از فن های تهویه انجام داد.

راه های کنترل استرس گرمایی در گاوهای شیرده

در محدوده دمایی بین 4 الی 24 درجه سانتیگراد، گاوهای شیری عملکرد بهتری دارند. این محدوده دمایی برای گاوها بعنوان ناحیه آسایش دمایی نیز شناخته میشود. اما دماهای بالاتر از 25 درجه و سردتر از 4 درجه باعث بر هم خوردن تعادل بدنی دام میشود.

استرس گرمایی در گاوها زمانی پیش می آید که بدن آنها توانایی دفع حرارت مازاد را نداشته باشد. تأثیر استرس گرمایی به میزان رطوبت و دمای محیط دامداری و گاوداری هم بستگی دارد. بطوریکه ممکن است که گاوها در دمای 22 درجه نیز استرس گرمایی را تجربه کنند. در واقع هرچقدر که رطوبت محیط نگهداری بیش از اندازه بالا باشد، تحمل گاوها در برابر دمای گرم کمتر میشود.

در اثر حرارت بالا، تولید شیر و نرخ آبستنی گاوهای شیری کاهش پیدا میکند. یکی از علائم استرس گرمایی کاهش اشتهای دام می باشد. دام هایی که دچار استرس گرمایی میشوند، بصورت غریزی میدانند که باید دست از غذا خوردن بکشند. زیرا در اثر سوخت و ساز غذا در بدن، حرارت آزاد میشود که این حرارت میتواند در زمان استرس گرمایی وضعیت را بدتر کند.

شیردوشی از گاوها

« شیردوشی از گاوها »

دمای گاوداری ها و دامداری ها باید در فصل های گرم حتما کنترل شود. محدوده کشنده برای گاوهای شیری، دمای ۳۷ درجه با رطوبت ۸۰ درصد می باشد. همچنین دمای ۳۷ درجه و بالاتر از آن در رطوبت های کم نیز محدوده خطر آفرین برای دام خواهد بود.

راه های کنترل استرس گرمایی در گاوهای شیرده

در اثر استرس گرمایی علائم و رفتارهای زیر در دام ها بروز میکند:

  • افزایش تعداد دفعات نفس کشیدن، بطوریکه گاو با دهان باز شروع به له له زدن میکند. این افزایش تعداد نفس ها به بیش از ۷۰ بار در دقیقه هم میرسد.
  • کاهش اشتها و میل به غذا خوردن
  • افزایش مصرف آب
  • افزایش تعرق
  • کاهش جریان خون در بدن دام
  • خطر اسیدوز شکمبه
  • ایجاد ناراحتی مفاصل در گاوها به دلیل سرپا ایستادن آنها
  • کاهش میزان شیردهی و کاهش عملکرد تولید مثلی

استرس گرمایی از دو جهت باعث کاهش شیر تولیدی میشود، یکی از طریق اختلال در سیستم تولید مثل حیوان و دیگری از طریق کاهش اشتهای دام. در گاوهای شیری اگر مصرف خوراک ۸ الی ۱۲ درصد کمتر از حد استاندارد باشد، تولید شیر در حیوان نیز کاهش پیدا میکند. به همین خاطر بیشترین ضرر اقتصادی ناشی از استرس دمایی در گاوهای شیری به کاهش شیر تولیدی و کاهش درصد آبتنی گاو مربوط بوده و باعث ضرر اقتصادی به پرورش دهنده میشود.

باید بدانید که تنش گرمایی در دوره تولید شیر در یک گاوداری میتواند میزان تولید هر دام را تا ۴ کیلو کاهش دهد.

اثر استرس گرمایی بر تولید مثل گاو ماده

دیگر اثرات استرس گرمایی بر تولید مثل گاوهای ماده شامل موارد زیر می باشد:

  • کاهش فحلی و کاهش باروری
  • افزایش سقط جنین یا مرگ زودرس آن
  • کاهش جریان خون رسانی به رحم
  • کاهش وزن گوساله در گاوهای آبستن و بروز اختلالات متابولیکی در گوساله
  • افزایش فاصله گوساله زایی در دوره های بعدی « به دلیل برگشت رحم بعد از زایمان »

در گاوهای نر نیز استرس دمایی باعث کاهش کیفیت اسپرم ها شده و منجر به کاهش باروری حیوان میشود.

تاثیر استرس گرمایی بر زاد و ولد گاو ها

« تاثیر استرس گرمایی بر زاد و ولد گاو ها »

اثر استرس گرمایی بر تولید مثل گاو ماده

برای جلوگیری از ایجاد تنش و استرس گرمایی در گاوهای شیری باید تغییراتی در نحوه تغذیه، محل استراحت و شیردوشی آنها ایجاد کرد. همچنین لازم است که از برخی تجهیزات سرمایشی و تهویه نیز در محل نگهداری دام ها استفاده شود.

یکی از راه های مدیریتی گاوهای شیری در فصل های گرم افزایش دفعات خوراک دهی در مقادیر کم و در ساعات خنک روز می باشد. تغذیه گاوهای شیری در ساعات نزدیک به ظهر باید به ساعات اول صبح یا اواخر روز موکول شود.

بعد از رفع استرس گرمایی بهتر است که گاوها با کنسانتره خوش خوراک که قابلیت هضم راحتری دارد، تغذیه شوند. زیرا جریان خون به دستگاه گوارش در اثر استرس گرمایی کاهش پیدا میکند.

در بالای آخور، حتما از سایبان بهره ببرید. همچنین بر روی اصطبل ها و آبشخورها نیز سایبان ایجاد کنید. اندازه سایبان ۳٫۵ الی ۴٫۵ مترمربع برای هر گاو باشد.

میزان پروتئین خوراک گاوهای شیری باید حدود ۱۸ درصد یا کمتر از آن باشد. سوخت و ساز پروتئین در بدن، گرمای زیادی ایجاد میکند. به همین دلیل از افزایش بیش از حد پروتئین در جیره باید خودداری کرد. همچنین میزان فیبر جیره را در ماه های گرم کاهش دهید چون فیبر اضافی باعث افزایش دمای بدن میشود.

برای بهبود مصرف انرژی در گاوهایی که درگیر استرس گرمایی شده اند، میتوان از نیاسین استفاده کرد. میزان مصرف این ماده افزودنی ۶ گرم در روز به ازای هر دام خواهد بود.

در زمان استرس گرمایی، دفع سدیم و پتاسیم در بدن حیوان افزایش پیدا میکند. برای جبران کمبود این مواد معدنی میتوان نسبت پتاسیم به سدیم را به صورت ۳ به ۱ در رژیم غذایی دام ها تنظیم کرد. لازم به ذکر است که مصرف این مواد معدنی بالا فقط برای گاوهای شیری توصیه میشود.

با توجه به افزایش مصرف آب در زمات استرس گرمایی، لازم است که مخازن آب نزدیک آخور قرار داده شوند تا حیوان دسترسی راحتی به آب اشامیدنی داشته باشد. مصرف آب در زمان استرس گرمایی تا دو برابر افزایش پیدا میکند. همچنین به دمای آب نیز باید توجه شود زیرا گاوهای شیری علاقه زیادی به نوشیدن آب با دمای ۲۱ الی ۲۵ درجه دارند.

نظارت بیشتری بر دام ها داشته باشید. همچنین پره های فن ها و نازل دستگاه های آب پاش را مرتبا بازدید و بررسی کنید.

استفاده از تجهیزات خنک کننده در گاوداری ها

جایگاه دام ها را حتما با دستگاه های خنک کننده و تهویه مجهز کنید. تجهیزات اصلی برای خنک کردن بدن دام ها شامل هواکش، پنکه همچون فن اوربیت، و مه پاش ها می باشد. همچنین در سالن شیردوشی نیز میتوان با نصب کولر و مصرف اب سرد، باعث خنک شدن بدن گاوهای شیری شد.

استفاده از دستگاه مه پاش بدین صورت باعث خنک شدن بدن دام میشود که:

ذرات پودری آب حرارت هوا را گرفته و تبخیر میشوند. در نتیجه یک هوای خنک و مطبوع در اطراف حیوان ایجاد خواهد شد.

همچنین دستگاه های مه پاش با پاشش آب بر روی بدن دام ها در اثر پدیده تبخیر باعث میشوند که حرارت بدن آنها کاهش پیدا کند.

جهت تهویه مناسب، ابتدا باید جایگاه را به نحوی طراحی کنید که هوا به خوبی در ان به گردش بیافتد. جهت شمالی جنوبی و بدون دیوار برای طراحی جایگاه گاوهای شیری مناسب خواهد بود.

لوازم و تجهیزات خنک کننده گاوداری

« لوازم و تجهیزات خنک کننده گاوداری »

نکته پایانی

در این مطلب راه های کنترل استرس گرمایی در دامداری ها و گاوداری ها را شرح دادیم. بعنوان نکته پایانی توصیه میشود که در فصل های گرم برای کاهش استرس گرمایی در گاوهای شیری بهتر است که تعداد گاوها در گروه های شیردوشی را کاهش دهید. درعوض گروه های بیشتری برای شیردوشی ایجاد کنید، در اینصورت گاوها در زمان انتظار کمتر در معرض هوای گرم قرار میگیرند. بدین منظور تعداد دستگاه های شیردوش گاو و نیروی کار را باید افزایش دهید.